Türkiye'deki Gençler Neden Mutlu Değil?

açılışÇember kuralları 0:00

Çember kurallarımız var; pratik bir şekilde söylemekte fayda var. Kimse kimsenin sözünü kesmiyor. Haklı-haksız yok. Belli bir sıra etrafında tek bir konu konuşuluyor ve "katılıyorum" ya da "katılmıyorum" gibi kelimeler yok. Yaptıkça zaten anlaşılacak.

1. soruTürkiye'deki gençler neden mutlu değil? 0:33

Mutlu değiller, çünkü hayatlarına anlam veremiyorlar. Büyük bir boşluğun içindeler. Bir şeylerin yanlış gittiğinin herkes farkında, ama neyin doğru olduğuna, nasıl yaşanması gerektiğine dair bir bilgi yok. Karanlığın içinde süren bir hayat ve bir ışık, bir anlam arıyorlar: Neden buradayız, bu dünyada ne yapıyoruz, nasıl doğru yaşarız? Henüz bunun cevabını bulmadıkları için mutsuzlar.

Evet, büyük bir boşluk, bir anlamsızlık var ve özellikle gençler bunu arıyor. Bu boşluğu hiçbir şey doldurmuyor. Video oyunları, film, dizi, daha ileri gidersek uyuşturucular: kafamı kapatıp beni farklı bir gerçekliğe sokan, buradan kaçmamı sağlayan her şey bir şekilde anlık mutlu ediyor, ama sonunda doyurmuyor. Gerçek doyum bu değil.

Gerçek doyum bu olmuyor, çünkü hangi hazzı alırsak alalım, hazla arzu birbirini iptal ediyor. İçinde bulunduğumuz koşullarda kalıcı bir haz bulmak imkânsız. O yüzden gerçek mutluluğun ne olduğunu düşünmek lazım. Gerçek mutluluk, doğa kanunlarına göre insanla insan arasında doğru bir bağ inşa edip o bağda yaşamanın getirdiği mutluluk. Neyden mutlu olacağımızı düşünmemiz lazım.

İnsan doğal olarak sosyal bir varlık ve toplumun bir parçası; topluma ait, toplumdan ayrı değil. Ama kendini yalnızlaştırıyor, bu yüzden mutsuz. Topluma ne kadar katılırsa ve toplumla arasındaki bağdan mutluluk elde edebileceğini ne kadar anlarsa, çözüm o kadar yakın.

"Neyden doyum alacağım?" sorusunun cevabı kesinlikle maddi şeyler değil. Bugün beşim var, yarın on istiyorum; sonraki gün yüz, sonraki gün bin. Bunun sonu yok. Bir zengin daha iyi bir araba alıyor, diğeri marina, bir başkası jet. Bu işin maddi bir sonu yok. Doyum belki de sade bir hayatta. Zaten parası olan insanlar bile artık daha büyük evler yerine daha sade bir yaşamı tercih ediyor. Peki doyum nerede? Peşinden fazla koşturmayacağım, huzurlu bir hayat nerede? Galiba doğru kelime "huzur".

Bunlara ek olarak, insanlar neden mutsuz? Çevrenin etkisi yüzünden. Türkiye'de insanın kendi yeteneklerini açığa çıkaracak bir çevre yok. Kişi istediği şeyi yapamayınca mutsuz oluyor. Almayı değil, nerede verebileceğimi düşünürsem gerçek yeteneğim, gerçekten sevdiğim ve yapmaktan hoşlandığım şey ortaya çıkar. İnsan yaptığı şeyi sever, sevdiği şeyi yaparsa mutlu olur.

2. soruGerçek mutluluğa nasıl ulaşılır? 4:45

Aslında çok basit düşünmemiz lazım. Günlük hayatımıza bakalım: neyden mutlu oluyoruz? Karnımız açken yemek yiyoruz; doyduktan sonra en sevdiğimiz yemeği önümüze getirseler bile bir anlam ifade etmiyor. Ama öyle anlar oluyor ki sevdiğimiz insanlarla, ailemizle, arkadaşlarımızla beraber güzel bir sofrada olmanın tadı, yemeğin kendi tadından bile güzel olabiliyor. Belki de odaklanmamız gereken şey bu.

Yetişkinlerin hep anlattığı "nerede o günler" hikâyesi var. Babam anlatıyor: "Biz zamanında bilye oynuyorduk." Açıkçası anlam veremiyorum, bana bunun güzel bir tarafı yok gibi geliyor. Ama o oradaki bağı hatırlıyor: çocukluğu, mahalle kültürünü. Bunlar artık daha az ve gençler olarak neye özlem duyduklarını anlayabiliriz. Japonya incelemek için iyi bir örnek; orada yalnızlık o kadar zirvede ki para verip arkadaşlık satın aldığınız bir meslek bile var. Parasını veriyorsunuz, biri gelip size en iyi arkadaşınızmış gibi davranıyor. Dünya bu durumda. Bu yüzden eskilerin "ne güzel top oynuyorduk, bilye oynuyorduk" derken hissettiği şey, aldığı doyum maddi değil; birlikte yapılan bir süreç. Orada bir bağ vardı.

Gerçek mutluluk insanla insan arasındaki iyi bir bağda hissediliyor. Gerçek mutluluğa, insanla insan arasında iyi bir bağ kurduğumuzda ulaşılıyor.

Gerçekten de geçmişe ya da bugüne baktığımızda, insan iyi bir bağ kurduğu kişilerle birlikteyken her şeyden zevk alıyor. Yorgunsa bile yorgunluğunu hissetmiyor.

Evet, kendini hissetmediği bir noktaya geliyor. Gerçekten sevdiği insanlarla beraberse mutluluğu artık kendisiyle ilgili olmuyor. Bunu çok basit örneklerde görebiliriz. Futbol taraftarları bir araya geldiğinde kendi aralarında bir bağ oluyor; belki çok yorgunlar, ama takımlarıyla birlikte, aynı amaç için orada durmaktan bir mutluluğa, bir sevince ulaşıyorlar.

Çünkü orada toplu bir şey hissediliyor. Bu aslında çok biyolojik bir şey, gerçek bir ihtiyacımız. Bedenin temel ihtiyaçları var, yiyecek, içecek; ama bunların ötesinde yalnızlığın tam tersi olan bir ihtiyacımız var: yalnız olmamak. Bu yüzden yalnızlık bir hastalık gibi bizi içten yiyip bitiriyor. Kick'te, şu an yayın yaptığımız platformda, ne kadar yalnız olduklarından bahseden yayıncılar var; bu ciddi bir sıkıntı. Yalnızlığı bazen özgürlük gibi görüyoruz: "Yalnızım, istediğimi istediğim gibi yaparım, kimseye hesap vermem." Ama işin diğer tarafında yalnızlık büyük bir boşluk. Şöyle düşünüyorum: Dünyada her şeyimiz var ama tek kişiyiz. Yapay zekâ da var; istediğini yaz, sana hemen kıyafet çıkarsın, yemek versin. Uçağın var, git İtalya'yı baştan sona gez, ama tek başınasın. Böyle bakınca hiçbir şeyin anlamı kalmıyor.

O yüzden insanın iyi bir bağ kurduğu dostlara, arkadaşlara ihtiyacı var; adını siz koyun. Gerçek mutluluk insanla insan arasında kurulmuş doğru bir bağda hissediliyor; şu an bizim birlikte çember dönerek bağ kurduğumuz gibi.

Doğa kanunlarına uyumlu yaşamak da lazım. Doğamız haz alma arzusu. Bir şey yediğimizde ya da bir arzumuzu doldurduğumuzda hazla arzu birbirini iptal ediyor, bu yüzden kalıcı bir mutluluğa ulaşamıyoruz. Kalıcı mutluluk, insanlarla iyi bir bağ kurduğumuzda hissediliyor.

3. soruKalıcı mutlulukta önemli faktörler nelerdir? 11:03

Biliyoruz ki doğal olarak haz ve arzu birbirini iptal ediyor; bunu hayatımızın her anında görebiliriz. Ulaşmak istediğimiz her şey, ulaştıktan sonra eski tadını, değerini, anlamını yitiriyor. Ama tam tersini gördüğümüz durumlar da oluyor: Bir başkasının mutluluğundan mutlu olabiliyorsak. Bunu en azından sevdiğimiz insanlarla, belki bir aile üyesinin mutluluğunda deneyimlemişizdir. Bu doğrudan içimize aldığımız bir haz değil; daha kalıcı, daha uzun vadeli ve tüketmeye bağlı olmayan bir haz gibi. Sanıyorum uzun vadeli mutluluk bu şekilde.

Bütün düzen bunun tam tersini söylüyor: Ne kadar dolandırırsan, çalıp çırparsan o kadar fazla paran olur, keyfin o kadar yerinde olur. Her reklam, bütün özenme bunun üzerine kurulu: güçlü liderlik, güçlü iş adamı, okulda başarılı olmak. Her şey tümüyle ben odaklı. Özgecilikten uzak, başkasının üzerinde bir hayat kurmayı öğretiyorlar; sürekli bunu öğrettiler ve dünya bu durumda. Bunun dışında bir şey de görüldü: komünizm. Yakın yüzyılda birkaç yazarın etkisiyle "Özgecilik böyle olur, elimizdekileri paylaşalım" denildi; ama o da patladı. Artık onun da işe yaradığı bir yer yok. O zaman soru şu: İdeal bir düzeni nasıl kurabiliriz? Bu bir ütopya mı, mümkün mü? Çoğu insanda "dünya düzgün bir yer değil, düzelecek gibi de değil" diye bir inanç oluştu. Peki dünya mı düzelmeli, biz mi? Daha fazla soru açtım; belki bunlardan devam edebiliriz.

İnsan doğası alma arzusu, egoist alma arzusu; her şeyi kendisi için almak istiyor. Bu doğaya yönelik bir eğitim vermeden insanları başkalarını düşünmeye zorlayamayız. Komünizm neden çöktü? Çünkü insan doğasına aykırı bir şeyi zorla yaptırmaya çalıştılar. İnsan doğasına yönelik bir eğitim lazım. Kalıcı mutluluk da doğamızı anlamaktan geçiyor. İnsan doğa kanunlarından kopuk yaşıyor. Doğada hiçbir ağaç meyvesini kendisi için üretmiyor. Aslan ceylanı kendi zevki için değil, yalnızca hayatta kalmak için avlıyor; avlarken de en hasta, en zayıf olanı seçiyor. İnsan öyle değil. Doğadan insanı çıkarırsan doğa düzenli işlemeye devam eder, hatta daha iyi işler; ama bir tavşanı çıkarırsan doğanın dengesi bozulur. O yüzden insanın, hayatta darbe yememek için doğa kanunlarına göre yaşamayı öğrenmesi lazım.

Doğa kanunlarına aykırı yaşadığımız için darbe yediğimizi zaten her gün görüyoruz. Dünyadaki güncel durumu takip edersek, bugüne kadarki tarihin akışını incelersek, ülkelerin ve insanların birbirleriyle mücadelesinin temelinde herkesin yalnızca kendini ilerletmek istemesi ve bütün insanlığı düşünmemesi yatıyor. Demek ki tek eksiğimiz, bütün insanlığı düşünen ve doğaya uygun yaşayan insanlar hâline gelmek.

Evet, doğanın bir parçası olmak; sistemin bir parçası olmak, sistemi yiyen bir kanser değil. Şu anki hâlimiz biraz öyle. Bütün dünyayı kullanıyoruz ve ne kadar kullanırsak o kadar iyileşeceğimizi düşünüyoruz, ama olan tam tersi. Bu sene Paris'i kaç derece sıcak vurdu. Neden? Çünkü hiç düşünmeden yer altından ne varsa çıkardık. Her şeyi egoistçe yapıyoruz; ağacı, doğayı düşünmeden çıkarımız için alıyoruz. Bahanemiz de hazır: "Biz yapmazsak onlar yapar, düşman yapar; o yüzden doğayı en agresif şekilde sömürmeliyiz." Her ulus böyle. Rekabetten bir gelişim çıkıyor mu? Çıkıyor. Ama bu gelişim yaşadığımız yeri bitiriyor. Tam bir kanser gibiyiz: büyüyoruz ve büyüdüğümüz yeri öldürüyoruz.

Bir de insan, kendisinin dışındaki herhangi bir şeye, hayata ya da doğaya zarar verdiğinde, bu zararın dönüp dolaşıp kendisini bulduğunu görmüyor; çünkü verdiği zararı unutuyor. Oysa kapalı bir sistemin içinde yaşıyoruz. Sisteme nasıl davranırsan, dönüp dolaşıp o da seni buluyor. Mutluluk için de doğa kanunlarına göre yaşamayı bilmek lazım. Doğanın kanunlarından biri de çevrenin etkisi: Kişi hangi çevredeyse ondan etkilenir ve o çevrenin ürünü olur. O yüzden doğa kanunlarını ve insan doğasını anlamaya yönelik bir çevrede olmadıkça kalıcı mutluluğu yaşamak zor. Bir çevre lazım.

kapanışİzlenim turu 18:28

Son olarak çevrenin öneminden bahsedildi; çevre gerçekten çok önemli. Sosyal medyayı kullanan herkes bunu görüyordur: Hangi kaynakları takip ediyorsan doğrudan onlardan etkileniyorsun. Girişimcilikle ilgili şeyler izliyorsan paraya verdiğin önem gün içinde artıyor; güzel yemekler izliyorsan aklın güzel yemeklerde. Kendi doyumunun peşinde koşuyorsun. Biz burada aslında bir alternatif oluşturuyoruz: Doğru çevreyi nasıl kurabiliriz? Bizim yöneldiğimiz şey doğa kanunlarına uygun yaşamak ve hep birlikte doğru şekilde mutlu olmak.

Çevrenin önemi çok açık. Ormanda olsaydık maymun gibi bir şey olurduk. Doğduğum ev bir müzisyen ailesi olsaydı, beni piyanonun, gitarın başına oturturlardı ve öyle bir insan olarak eğitim alırdım. Farklı bir meslek grubunda, farklı bir ülkede büyütülseydim ona göre biri olurdum. Yani her şey aslında eğitim. "Doğduğun aile kaderindir" diyorlar; doğru. Doğduğun ülke, doğduğun zaman ve şartlar da öyle. Her şey çevrenin etkisi: anne, baba, toplum. Çevrenin etkisi çok hesaba katılması gereken bir şey.

Kalıcı mutluluk dedik. Bir anneye bakalım: Anne çocuğunun yemek yemesinden mutlu oluyor. Neden? Çünkü çocuğunu seviyor, aralarında bir bağ var. Biz de insanlar olarak aramızda öyle sıkı bir bağ kurarsak, birlikte bağ kurup bir kuru simidi yesek, o kuru simidin tadı kalıcı olur. Ama ben tek başıma, kimseyle bağ kurmadan, kendim için çok lüks yemekler yediğimde hazla arzu birbirini iptal ediyor. Kalıcı mutluluk burada.

Çok güzel çember döndük, aramızda bağ kurduk. Umarız Türkiye'de yaşayan insanlara bir ışık, bir fayda olmuşuzdur.

Son bir cevap: Bağ kurarsak, basit bir bilye oyunu oynasak bile, yıllar sonra ona çok nostaljik, güzel bir hisle "bir zamanlar böyle oynuyorduk" diyebilirim.