Mutluluk Neden İnsan Bağında Saklı?

1. soruHedefe ulaşmak için biz mi değişmeliyiz, çevre mi? 0:20

Bu buluşmaların en güzel tarafı, bir araya geldiğimizde çok şeyin ortaya çıkması; tek başımıza bulamadığımız şeyleri birlikte inanılmaz bir şekilde keşfedebiliyoruz. O yüzden bugün çok heyecanlıyız. İlk sorumuza başlayayım: Hayatta ulaşmak istediğimiz hedeflere varabilmek ve bunları başarabilmek için neyi değiştirmeliyiz? Biz mi değişmeliyiz, yoksa hayat mı?

Önce şunu düşünmem lazım: Arzum ne ve bu arzuyu nasıl gerçekleştirebilirim? Bunun için de o arzuya yönelik bir çevre olması lazım ki o çevrenin içinde değişip hedeflerime ulaşabileyim.

Evet, değişim gerçekten insanda başlıyor. Genelde böyle olmadığını düşünüyoruz; ama hayatımızda ufacık bir değişiklik yaptığımızda bile inanılmaz bir karşılık görebiliyoruz. İnsan genelde kolayına kaçıp "diğerleri değişsin, ben değil" der. Oysa işin püf noktası bizim dönüşümümüzde ve bu dönüşüm birlikte yapıldığında çok daha güçlü oluyor.

Doğru bir topluluk, doğru bir çevre demek. Hedeflerim arzularıma yönelik mi? Çünkü yeteneklerim arzularımda gizli; ne istediğimi keşfetmem lazım. Hedefim buna yönelik mi ve doğru bir çevrenin içinde miyim? Çünkü ben takıldığım kişilerin ortalamasıyım. Bu yüzden hedefe varmak için çevre çok önemli.

Evet, insan çevresinin ortalaması. Hayatta istediğim bir şey varsa, beni oraya ulaştıracak topluluk hangisiyse onun içinde olmalıyım: fizikçiysem fizikçilerle, iş insanıysam iş insanlarıyla, hangi bölümün öğrencisiysem o öğrencilerle. Hiçbir şey yapmayan biriyle bomboş bir kafede bütün gün sohbet edersem fizikçi mi olacağım? Bir anda ilham mı gelecek? Hayır, hiçbir şey olmayacağım. Bu yüzden plan yapmamız lazım. Sosyal medya bu konuda çok kötü; saatlerce video kaydırmak maalesef bizi mahvediyor. Gençler olarak böyle şeyleri bırakıp bir hedefe kilitlenmemiz lazım.

O topluluğun içindeki bağ ne kadar güçlüyse hedefime ulaşmam da o kadar güçlü olur.

İnsanlar genelde "hayat beni buraya sürükledi" diyor, ama aynı isteğe sahip insanlarla yan yana gelmeye başlıyorlar: kitapseverler, aynı hobiyi paylaşanlar. Hayat onları sanki bir araya getiriyor. Kişi o alanın içinde olduğunu, oraya ait olduğunu hissettiğinde ve orada yapmak istediklerini, bunun hayatlarındaki en önemli şey olduğunu ne kadar konuşurlarsa, o kadar büyük bir etki oluşuyor. Bir kişi bir yükü bir birim kuvvetle çekiyorsa, on kişi çektiğinde on birim değil daha büyük bir kuvvet ortaya çıkıyor; herkes daha az yoruluyor, daha çok güç çıkıyor. Bu doğanın inanılmaz bir hâli. Bugün insanlar aynı amaca sahip kişilerle bir araya gelebilmek, "network" kazanabilmek için para bile veriyor. Bu bizim icat ettiğimiz bir şey değil; bütün insanlığın kullandığı bir yol. Demek ki çevre gerçekten önemli. Seninle aynı amaca sahip, doğru şekilde bağ kurabileceğin, seni anlayan insanlarla birlikte olmak seni her hâlükârda başarıya götürecek.

Yani hedefime varmak için beni o hedefe bir adım daha yaklaştıracak çevrenin içinde olmam lazım. Hedefim de arzularıma bağlı: Ben ne istiyorum? Bunu düşünmek lazım; bütün sıkıntı da bu. Öyle bir hayattayız ki diyelim mesleğim fizik ya da kimya, derslerime odaklanacağım; sosyal medyada gördüğüm bir şey hemen dikkatimi çekiyor, televizyonu açıyorum, canım bir konser çekiyor. Her yerde isteğimi farklı yerlere çekmeye çalışan şeyler var. Böyle bir ortamda başarılı olanlar istedikleri tek bir şeye odaklananlar. Bu hevesle ya da motivasyonla olacak bir şey değil, disiplinle olacak bir şey. Gerçekten hayatta bir şey olmak istiyorsak bir dondurma reklamına aklımızı kaptırmayacağız. Sosyal medya, anlık keyif veren şeyler sürekli doğamızı cezbediyor: "Bugün çalışacağına sınavdan önceki gün çalış, bugün otur oyun oyna, dizi izle." Böyle olmaz. Ulaşmak istediğim hedefe sağlam bir istek ve o isteği koruyacak bir çevre lazım. Diyelim YKS'de ilk yüze girmeyi çok istiyorum; bu hedefe sahip iki arkadaş beni uçurur. Bu yüzden çevre çok önemli. Boş boş takılmayacağım; hedefim neyse ona göre insanlarla birlikte olup ona kilitleneceğim. Ciddi bir disiplin ve ciddi bir düzen gerekiyor.

2. soruKaygı, başarısızlık ve bağın koruyucu gücü 8:30

Hep başarıdan bahsettik. Peki her insan başarıya ulaşmak istiyor; ulaşamadığında ne yapmalı? Biraz da kaygı üzerine konuşalım. Diyelim bir insan kariyerini kurmak istiyor ve gelecek kaygısı yaşıyor; hayat sürekli bir beklenti hâlinde ve üstünüze üstünüze geliyor. Bununla nasıl başa çıkıyorsunuz?

Bu kariyer inşasında en önemli şey insanlarla iyi bir bağ. Bağ kurmak ve o iyi bağı korumak lazım ki ilerleyebilelim; böylece bütün toplum için iyi olur.

Evet, öyle. Bir sınava hazırlanırken dershaneye gidip geliyorum; dershanede çevremde birçok insan var. Onlarla aram bozuksa muhtemelen dershaneye gitmemeye, kaçmaya başlayacağım. Ama herkes beni oraya çekiyorsa, "Nerede, neden gelmedi?" diye soruyorsa, bu beni ister istemez oraya çekecek. Ortak amaç o sınavı kazanmak olunca bu inanılmaz bir etki yaratacak.

Evet, bağ önemli. Bir de şöyle iki kişi düşünelim; ikisi de yakında aynı sınava, diyelim KPSS'ye girecek. Birinin ailesi "Ne olursa olsun arkandayız" diyor, arkadaşları "Üzülme, kötü olursa da bir çaresi bulunur" diyor; onu destekleyen bir aile ve arkadaş ortamının, böyle bir bağın içinde. Diğeri ise "Şunu yapman lazım, bak falancanın kızı öyle yaptı, filancanın oğlu böyle yaptı" diye bir rekabet ortamının içinde. Güzel bir bağın içindeki muhtemelen sınava girerken o kadar kaygılı olmayacak; öbürü ise epey kaygılı olacak. Buradan şunu anlayabiliriz: Gelecekte haz alamayacağımı düşünürsem kaygılanırım, çünkü insan haz alma arzusu; günün her saatinde haz almak istiyor. Kişi hazzı ancak insanlar arasındaki bağda alabileceğini anlarsa kaygıdan kurtulur. Çünkü nereye giderse gitsin, gelecekte neye ulaşırsa ulaşsın ya da ulaşmasın, iyi anlaştığı bir çevresi yoksa mutlu olamayacak. Kişinin ne için kaygılandığını düşünmesi lazım. Bizim burada düzenli olarak toplanıp bağ kurduğumuz gibi iyi anlaştığı arkadaşları varsa, hayatı çok kötü gitse bile hayata karşı sağlam durur. Benim hayatım öyle. En azından biz burada düzenli olarak Çember Metodu'yla, konuşarak bağ kuruyoruz ve bu insanı hayata karşı güçlendiriyor.

Çünkü bütün bunlar sosyal ilişkilere bağlı. Bütün kaygımız esasen kopukluktan: "Bana ne olacak, başıma bir şey mi gelecek, yarın ödeyemeyeceğim bir fatura, bir sınav..." Hep kendi odaklıyım, çünkü bu toplumda kendimi düşünmek zorundayım. Neden? Çünkü beni düşünen yok; bir tek ben varım. Ben de kendimi düşünmezsem nasıl var olacağım? Bu çok temel ve içgüdüsel bir şey. Ama bütün sıkıntının, stresin, depresyonun sebebi de bu. Bu yüzden çevre en önemli şey. Herkesin birbirini düşündüğü, birbirine baktığı bir çevrede olsaydık, diyelim milattan önce üç binli yıllarda küçük bir kabile olsaydık, bugünkü depresyonun yüzde biri bile o toplumda olmazdı. Bugün de daha geleneksel topluluklarda insanlar birbirine daha bağlı; çok yoksul ama on çocuklu bir aile düşünün, "nasıl depresyona girmez" diyorsunuz ama bazı topluluklarda insanlar çok mutlu. Gerçek şu ki yalnızlaşan insanda giderek depresyon, kaygı ve güvensizlik artıyor; bütün bunların sonunda da ya kendine ya çevresine yönelen bir şiddet ortaya çıkıyor ya da insan kendini sakinleştiricilerle, antidepresanlarla uyutuyor. Bu yüzden ihtiyacımız olan şey o topluluklardaki bağ; kaybettiğimiz o ulus ruhu, toplum ruhu.

Evet, herkesin herkesi düşündüğü iyi bir çevrede olmak. Eskiden aileler birbirine daha bağlıydı. Zaman geçtikçe egoist alma arzusu büyüdü ve o bağı kaybettik. O bağı yeniden, bilinçli olarak inşa etmemiz lazım. İnşa edenle etmeyen arasındaki fark şöyle ortaya çıkıyor: Her insan hayatta, elinde dengesi için bir değnekle ipte yürüyen bir cambaz gibi ve o ipi baştan sona geçmek zorunda. Türküde de geçer ya, "uzun ince bir yoldayım". Bağı olan insanların aşağıda bir ağı var; bağı olmayanların yok. Hayatta her insan tökezliyor, her insan bir şekilde başarısız oluyor. En başarılı insan bile kendini başarısız hissediyor; hatta en başarılı olduğunu düşünenler ya da o yönde çaba gösterenler daha çok başarısızlık hissine düşüyor. Beklenti ne kadar büyükse hayal kırıklığı da o kadar büyük oluyor. Ben hayatım boyunca depresyondan, sıkıntımdan nasıl çıkarım diye çok şey denedim; en kolay çözüm insanların arasına karışmak oldu. Bu otobüsteki biri de olabilir, can dostun da; ama hep bir insan lazım. İnsan gerçekten insanın acısını alıyor, zehrini çekiyor.

Bu yaklaşım insana iyi gelen bir yaklaşım, çünkü insan sosyal ve duygusal bir varlık; başka insanların dokunuşuna ihtiyaç duyuyor. Burada mesele komşuya bir bardak su vermek ya da eşyasını taşımasına yardım etmekten öte; insan aradaki o hissedilen bağdan doğan duygusal bir şeye ihtiyaç duyuyor. İnsanla insan arasındaki bağ iyi kurulmayınca insan kaygılanıyor. Şu an öyle bir dönemdeyiz ki insanın alma arzusu o kadar kabalaşmış, o kadar azgınlaşmış ki bunu dışarıda uygulamak zor. Bunun için bir çevreye, insanların bir araya gelip aynı doğa kanunlarına göre eğitim aldığı bir çevreye ihtiyaç var; en basitinden bizim burada Çember Metodu'nu öğrenip uyguladığımız gibi.

3. soruEğitim, mutluluğun kaynağı ve kalıcı haz 18:51

Evet, dönüp dolaşıp eğitime geldik. Eğitim her şeyin başı ve sonu. Peki insanlık eğitim yaparken hep ne yaptı? Bilgi edindi; sürekli bilgiyi çoğalttı. Artık bilginin de sonuna geldiğini hissediyor: Kuantum mekaniğinde ölçüm yapamıyor, genel görelilikle kuantum mekaniğini birleştiremiyor. Peki ne yapmak lazım? Acaba bu eğitimi yanlış yönde mi öğrendik? Çünkü insanlar mutluluğa ulaşamadıklarında ya depresyona giriyor ya madde bağımlısı oluyor ya da, kimsenin başına gelmesin, intihara sürükleniyor. Üstelik bunlar bilmeyen insanlar değil; hayatta başarıya ulaşmış, herkesin imrenerek baktığı insanlar da olabiliyor. Buradaki sorun ne? Eğitimi yanlış mı götürüyoruz, yoksa bugüne kadar yanlış uyguladığımız bir şey mi var? İnsanlar depresyona, bağımlılığa düşmeden mutluluğu nasıl bulacak?

Mutluluk ancak insanla insan arasındaki bağda. Biri beni o kadar düşünüyor ki, beni düşündüğü için duygulanıyorum; artık maddi şeyler önemli olmuyor. Yalnızca karşımdakiyle dostluğum, kardeşliğim önemli oluyor. Mutluluk yalnızca insanla insan arasındaki iyi bağda.

Evet, hayat sanki insana oraya odaklanması gerektiğini gösteriyor. Çünkü en pahalı hayatları yaşayanlar, bulunabilecek her imkânı bulanlar bile sanki gizli bir kutunun önünde duruyor ve o kutuya erişemiyor. Hayatınızın anlamı orada yatıyor ama anahtar sizde değil ve asla açamıyorsunuz. Hidrojen bombası patlatsanız da açılmıyor; dünyada atom bombası atıldı ve dünyaya barış gelmedi, aksine daha çok yıkım ve korku getirdi. İnsanlık üretebileceği, bulabileceği her şeyi bulurken mutluluk denen şeyi bir türlü bulamıyor. Belki de anahtarı başkasındadır. Belki de bunu düşünmesi lazım.

Evet, bunu düşünmeli. İnsanın kendini önce tanımaya, sonra değiştirmeye ihtiyacı var. Çünkü insan sürekli kendini doldurmak istiyor; uyuşturucunun sebebi de bu. Hayattan daha fazla doyum almak istiyor. Belki başka şeylerden yeterince doyum alamıyor, belki doğası gereği doyumu sıfırlanıyor ve daha fazlasını istiyor, belki de doyum alabileceğine olan inancını kaybediyor ve bir daha hiçbir şeyden doyum alamayacağına kanaat getirip intihar ediyor. Ama kendini tanırsa, doğasının doyum almaya dayalı olduğunu anlar ve doğru şeyden doyum almaya doğru kendini değiştirirse bu tür problemler olmayacak. İnsan yalnız da kalmayacak, sorunlarına da çözüm bulacak. Çünkü dediğimiz gibi doğru doyum insanla insan arasındaki bağda.

Doğru doyumu öğrenmek lazım; aksi hâlde hazla arzu birbirini iptal ediyor. Bir şeyi arzuladım, o arzuyu yerine getirdim, doldurdum; o haz kaç saniye sürüyor ki? Hazzı tatmin ettiğin an haz ile arzu birbirini iptal ediyor. İnsan doğası bu yüzden sürekli kuyruğunu kovalayan bir köpek, kafeste kısır döngüde koşan bir fare gibi. Kalıcı haz için insan ilişkilerine ihtiyaç var; ama bu herkesle yapılamaz, doğru bir çevrede, ortak bir eğitimin sonucunda uygulanması gereken bir şey. Gerçek ve kalıcı haz, insanla insan arasındaki doğru bir bağın hissiyatında, doğru bir ilişkide hissediliyor.

sohbetin içindenGençlerin sorumluluğu ve Genç Pusula'nın amacı 25:04

Sohbetten bir arkadaş "Ne konuşuyorsunuz?" diye yazmış. Şu an beş genç oturmuş hayat hakkında konuşuyoruz: hayatın sorunlarını, bizi etkileyen şeyleri, ne yapacağımızı. Böyle bir ortamı nerede gördün? Kim kimi dinliyor? Toplumda böyle bir şey yok; birini dinleme alışkanlığımız bile yok. Daha fazla acı çekmek istemiyorsak öğrenmemiz gereken şey bu. Yoksa hayat zorla öğretir, çünkü gerçekten vahşi bir doğaya sahibiz. Bir doğal afette ülke nasıl birlik oluyor? Güneydoğu yıkıldı, ne oldu? İnsanlar el ele verdi, birlikte enkazın altından insanları çıkardı. Bazı şeyleri anlamamız için illa başımıza böyle bir olay mı gelmesi lazım? Bu yüzden gençler olarak biraz akıllanıp, bilinçlenip başımıza bir şey gelmeden bunları konuşmamız lazım; her şey olup bittikten sonra değil. Yetişkinlerden de bir şey bekleyemeyiz; ülkenin durumu, ekonomi ortada. Yetişkinlerden bunu beklemeye artık kimsenin umudu yok. Gençler, tek umudumuz gerçekten biziz. Bu küçümsenecek bir şey de değil. Burada beş altı kişi doğaya çıksak, birimiz odun, diğerimiz taş kesse on günde bir kasaba kurarız. İnsan kendini çok küçük görmemeli. Bu yüzden dinlemeyi öğrenmeli ve başımıza bir şey gelmeden önce bunları nasıl çözeceğimizi, sorunların temelinin ne olduğunu kendi aramızda konuşmalıyız. Genç Pusula bunun için var.

Evet, ancak insanla insan arasındaki iyi bağla. Ben o iyi bağdan mutluluk duyarsam ve herkes bundan mutluluk duyarsa, herkes her şeyi aşabilir; maddi hazlardan kurtulup karşısındaki insana değer verebilir. Bu da zamanla oluyor; insanlar buna ihtiyaç olduğunu hissedecek. Neden? Çünkü alabileceği her şeyi almış durumda. En yoksul insanın bile internete erişimi var; istediği her şeyi görebiliyor, en güzel filmi izleyebiliyor, en ünlü sanatçıyı dinleyebiliyor. "Gelecek nesillerin ihtiyacı yalnızca telefon, pizza ve oksijen olacak" diye espriler duyuyoruz. Zaman bunu gösterecek; ama zamanından önce biz bunu birbirimize konuşarak hatırlatabiliriz.

sohbetin içindenDoğa kanunu: her şey birbirine bağlı 28:41

Geçmişe baktığımızda içimizde kalan kalıcı anılar hangileri? Her zaman birileriyle yaşadığımız anılar kalıcı oluyor; yalnız olduğumuz zamanların anıları aklımızda kalmıyor. Anıların bile hatırlanması, hayatın hissedilmesi, haz alınabilmesi ve mutlu olunabilmesi için insan diğer insanlara muhtaç. Buna bir doğa kanunu bile diyebiliriz. Doğa kanunlarından sürekli bahsediyoruz; bunlardan biri, her şeyin birbirine bağlı ve bağımlı olması. Bu kanunu çiğneyen mutlu olamaz; bilmese bile, çiğnediğinde bedelini öder. Yer çekimi gibi: Bir bebek yer çekimi kanununu bilmese bile damdan atlarsa yer çekimi ona da işler. Aynı şekilde, her şey birbirine bağlı ve bağımlıyken kendimi diğer insanlardan koparamam. Ama doğru bir bağı ancak uygun bir çevrede, doğa kanunlarının eğitimini almış insanlarla kurabilirim. Bu yüzden eğitime, çevreye ve doğa kanunlarına odaklı bir toplum inşa edilmesi lazım. O toplumun küçük bir örneğini şu an karşınızda görebilirsiniz.

Benim hayatımın iyi olması başkalarının hayatının da iyi olmasına bağlı. İngiltere'de bazı milyarderler "Bizden daha fazla vergi alın" diye bir şey imzalamış. Çünkü şunu biliyorlar: Yoksullar mutsuzsa sokak güvensiz. Bu kadar. Yoksullar biraz olsun mutlu olsun ki sokaklar daha güvenli, benim hayatım da güzel olsun. En azından şunu anlıyorlar: Benim hayatım başkalarının hayatının da iyi olmasına bağlı. Biz de bunu anlayıp hayatımızda buna göre davranmalıyız; bunun için ciddi bir eğitim lazım.

kapanışBirlik duygusu 31:51

Evet, eğitimde anlaşılan şu: İnsan kendi başına kalmış gibi ve bunu birlikte yapmaktan başka çare yok. Hiçbir eğitim insana mutluluk getirmediğine göre farklı bir eğitim aramak zorundayız. Bu akşam bir araya gelmek çok güzeldi; çok güzel konulara değindik ve en önemlisi beraberdik, birlik içindeydik. Sorunları çözmenin ya da çözememenin hiçbir önemi yok; önemli olan bu birlik, bu bütünlük duygusu. İyi ki buradaydınız. Gelecek hafta görüşmek üzere, iyi akşamlar.